تاریخچه یزد رو کلی سرچ کردم و اطلاعات درستی پیدا نکردم کلی وقت گذاشتم تا فایلای پ دی اف رو تبدیل به ورد کردم گذاشتم تو وبم که اگه کسی خواست بتونه از این اطلاعات راحت استفاده کنه فقط این اطلاعات خیلی دقیق نیست و نیاز به بررسی بیشتر داره...
تاريخچه يزد
استان : يزد
شهر : يزد
شهرستان يزد با وسعت 2397 كيلومتر مربع به عنوان مركز استان يزد مي باشد. اين شهرستان شامل دو بخش مركزي و زارچ با شهرهاي يزد، شاهديه، حميديا و دهستان هاي فجر، فهرج، اله آباد و محمد آباد مي باشد. منطقه يزد يكي از سرزمين هاي باستاني اقوام ايراني و داراي ميراث درخشاني از فرهنگ و تمدن كهن و ادوار مختلف تاريخي است. برخي از مورخين، بناي اوليه شهر يزد را به زمان اسكندر مقدوني نسبت مي دهند و معتقدند زندان مشهور اسکندر به دست وي ساخته شده است. به اعتقاد عده اي ديگر از تاريخ نويسان؛ در دوره ساسانيان به فرمان يزدگرد اول (421–339 م) در اين محل شهري بنام "يزدان گرد" بنا گرديده است. نام يزد از همين عنوان گرفته شده و به معني مقدس، فرخنده و در خور آفرين مي باشد. يزد به معناي پاك و مقدس و يزدگرد به معناي داده خدايي است. شهر يزد نيز به مفهوم شهر خدا و سرزمين مقدس است. آثار ديدني فراواني در گوشه و کنار اين شهر وجود دارد که از آن ميان مي توان به موارد زير اشاره نمود: مسجد جامع کبير يزد، مجموعه امير چخماق، بقعه دوازده امام، زندان اسکندر، مجموعه حمام خان و بازار خان، خانه لاري ها، موزه آينه و روشنايي، مجموعه تاريخي باغ دولت آباد، مسجد چهل محراب، مسجد يعقوبي، دخمه زرتشتيان، آب انبار شش بادگير، آتشکده زرتشتيان، مسجد ملا اسمائيل، مسجد ريگ، خانه محمودي و...
آتشکده زرتشتيان
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
اين بنا در خيابان آيت الله كاشاني واقع گرديده و شامل ساختمان و باغ زيبايي است كه در قرن اخير ساخته شده است. در اين محل آتش مقدس كه براي زرتشتيان محترم مي باشد نگهداري و از آن مراقبت مي شود. ساختمان اصلي در وسط حياط قرار دارد و آنرا درختاني هميشه سبز احاطه كرده اند. حوضي مدور و بزرگ در محور ورودي بنا به آن زيبايي خاصي بخشيده است.
آدرس :خيابان آيت الله كاشاني
آسياب ها
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
معمولاً در كنار آباديها بر سر راه قنات، هرجا كه پستي و بلندي اجازه ميداده از انرژي پاك و ارزان آببراي چرخش سنگ آسياب استفاده ميشده است. عمدهترين قسمت آسياب، تنوره آن است كه به صورتمخروطي ناقص و وارونه طراحي و ساخته ميشد، به گونهاي كه آب ذخيره شده در آن، از روزني كوچك بافشارزياد، پرههاي سنگ آسياب را به حركت در ميآورد. سنگ هاي آسياب از نوع مقاوم و به شکل مدور هستند که يکي ثابت و ديگري متحرک است. گندم يا جو ، از روزني به مرکز آن هدايت مي شود و بر اثر سايش و حرکت سنگ بالايي بر سنگ پاييني ، گندم به آرد تبديل ميشود. فضاي اصلي آسيابها در دل زمين جاي دارد و بخش نمايانآن اندك است و به نورگيرها و ورودي خلاصه ميشود. از ميان آسيابهاي معروف استان به مجموعهآسيابهاي سنگ سياه،كچلگ، دهآباد، بيده، باغستان، اميري و بفروئيه (در ميبد)، مذوار، مهريز، تفت، اسلاميه،(فراشاه) و اشكذر ميتوان اشاره كرد. آسياب اشکذر از نظر معماري شاخص است ، اما متأسفانه متروک شده است.
آدرس :استان يزد
امام زاده سيد محمد
استان : يزد
شهر : اردکان
نوع بنا : زيارتي
قدمت : افشاريان 1210-1148ه.ق
( تاريخ ميلادي : 1174-1114 )
اين امام زاده به فاصله سه کيلومتر از جاده در شمال شرقي عقدا قرار دارد. امام زاده سيد محمد بناي خوش طرحي است که بر کنار روستاي هفتادر واقع شده و قسمتي ازگنبد آن کاشي کاري شده است. در اين امام زاده چند لوحه قبر ازکاشي وجود دارند با تاريخ هاي منظوم که همه از قرن سيزدهم هجري هستند. در آنجا يک قطعه سنگ قبر مرمر نيز به اندازه 120*40 سانتي متر وجود دارد که ان را سنگ کول مي نامند و عباراتي روي آن نقرشده است .
آدرس :روستاي هفتادر
بقعه شيخ احمد فهادان
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : زيارتي
قدمت : اتابکان فارس686-543 ه.ق
بنايي که در محله فهادان به نام احمد فهادان معروف شده بقاياي خانقاه، مسجد و بقعهاي است كه به شيخ احمد اسفنجردي مشهوراست و به شيخ احمد فهادان تعلق دارد. شيخ فخرالدين احمد و برادرش محمد از مردم اسفنجرد به پيشه شوماليمشغول بودهاند كه به علت ظلم و ستم موجود از موطن خود هجرت كرده و در محله فهادان (يوزداران) يزد سكونت گزيده بودند. اين محله يادگاري بوده است از عهد سلطان قطب الدين ابن عزيزالدين لنگر که از اتابکان يزد بود و به نگاهداري يوز علاقه اي وافر داشت . اين دو برادر عارفمورد احترام بسيار مردم بودند، در کتاب هاي تاريخي يزد ، کراماتي چند به فخرالدين احمد نسبت داده شده است.
آدرس :محله فهادان
روستاي مهر پادين
استان : يزد
شهر : مهريز
نوع بنا : تاريخي
اين روستا از مراکز بخش شهرستان مهريز است و از قديمي ترين نقاط استان محسوب مي شود. تاريخ مهرپادين با پيشينه تاريخي مهريز عجين است و احتمالاً مکان اوليه و قديمي اين شهر بوده است. اين روستاي بزرگ محله هاي مختلفي دارد که هرکدام به دليل گسترش روزافزون به روستاهاي جداگانه اي مبدل شده اند. مهمترين آثار تاريخي و ديدني هاي اين روستا عبارتند از : - درخت سرو کهن در محله منگ آباد که عمر آن را 1500 سال تخمين زده اند. - قلعه قديمي دون گائون که يک قلعه سنگي است و درنزديک محله بغداد آباد قرار دارد. - منار قديمي روستا که ارزش ديداري قابل توجهي دارد - زيارتگاه شاه صفي الله در جنگ آباد - مسجد جامع و منار آن که بناي آن به سده هشتم هجري مربوط است. - امامزاده کشته خان مربوط به سده هشتم هجري - مسجد جامع بغداد آباد مربوط به سده دهم هجري
آدرس :مرکز بخش شهرستان مهريز
مدرسه شهاب الدين قاسم طراز،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : دوره ايلخاني(736-654ه.ق)
( تاريخ ميلادي : 1353-1256 )
«شاه ابوالقاسم » از محله هاي يزد است که از اسم شهاب الدين قاسم طراز، باني مدرسه در قرن هشتم هجري گرفته شده است. از آثار قديم اين مدرسه معروف، تنها سر در شمالي آن باقي مانده است در جاي قبلي مدرسه، يكمسجد جديد ساخته شده است. اين بنا شش كتيبه قديمي دارد.
آدرس :محله شاه ابوالقاسم ،يزد
آب انبار شش بادگيري
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : حدود 207 سال
براي شهرهاي كويري همچون يزد ارزش آب بيش از هر جاي ديگر احساس مي شود. در اين شهر بيش از 75 آب انبار وجود دارد که يکي از معروف ترين آنها آب انبار شش بادگير است. اين آب انبار داراي شش بادگير مي باشد و 180 سال پيش در دوره قاجاريه ساخته شده است. از ويژگيهاي مهم اين اثر تاريخي دو دهانه بودن اين آب انبار است. اين آب انبار داراي تزئينات مقرنس كاري بوده و داراي 55 پله ورودي در قسمت جنوبي است.
آدرس :
آب انبارهاي قديمي،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
موقعيت طبيعي و اقليمي و گستردگي كويرهاي يزد، زمينهساز توسعه انواع آب انبارها در سطح استان بوده است.در حال حاضر تعداد اين آبانبارها نزديك به 100 واحد است كه معمولاً در مركز محلههاي شهرها ساختهشدهاند و شامل چهار عنصر اصلي خزينه، گنبد، پاشير و بادگير ميباشند. خزينه به خاطر تسلط آب قنات وپايين ماندن دماي آب، به شكل استوانه دردل زمين ايجاد شده است
آدرس :
آتشكده درمهر
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
آتشكدههاي زردشتيان بنا بر مقام اهميت بر سه دسته است: آتش دادگاه كه در خانهها افروخته ميشود و صورت خانوادگي دارد مراسم تقديس ندارد. آتش خانواده را جان خانواده مي دانند. آتش دادگاه را موبدان بر پا ميدارند، اما افراد عادي نيز ميتوانند به خدمت آن بپردازند. معمولاً زرتشتيان متمکن در خانه هاي خود آتش دادگاه را شعله ور نگه مي دارند. آتش آدران (درب مهر)از آتش دادگاه برتر است و اختصاص به شهر و بلوكات بزرگ دارد. آتش ورهرام (بهرام) اعتبار و اهميتش از دو آتش فوق به مراتب بيشتر است اين آتش بايد پيوسته افروخته بماند و به عموم مردم تعلق دارد اکنون در ايران دو آتش بهرام وجود دارد يکي در يزد و ديگري در کرمان است.ماهيت آتش ورهرام متشکل است از 15 آتش گوناگون و آذرخش آسماني (يعني جمعاً 16 آتش )كه عبارتند از: رنگرز، پادشاه يا فرماندار، كوزهگر، آجر پز، درويش يا صاحبدل، زرگر، ضرابخانه، آهنگر، اسلحهساز، نانوا، تقطير، فرمانده ارتش، چوپان، پيشواي ديني ،برق آسمان، مرده سوزد.
آدرس :يزد
آتشکده چکچو
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
محلي است در كوههاي ميان اردكان و انجيره (در راه طبس) كه از يزد 48 كيلومتر فاصلهدارد وجه تسميه آن به اين دليل نزول آب به صورت چك چك از كوههاي سنگي سخت و بريده به«چک چک»و «چكچكو» معروف شده است. زرتشتيان به آن جا اعتقاد دارند و مقدسش مي شمارند و در آنمحل تعدادي بناي مناسب و راحت براي ايام زيارت احداث شده است. زرتشتيان اين محل را پيرسوز مي خوانند و از روز سوم تا دهم تيرماه براي زيارت و نذورات به اين جا مي آيند .
آدرس :48 كيلومتري يزد
آرامگاه شهداي فهرج
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : آل مظفر 795-723
( تاريخ ميلادي : 1393-1314 )
مجموعه بناهاي ويران شهداي فهرج در 2 کيلومتري فهرج يزد و تقريباً متصل بدان قرار دارد و بنا به روايات تاريخي مدفن « ابي عبدالله بن احمد بن ابواليسر بن عبدالله بن تميمي » و حويطب بن هاني» و«عمربه عاص» از سرداران سپاه اسلام است که در زمان يزگرد، آخرين پادشاه ساساني به قتل رسيده اند. در خصوص تاريخ ساخت بناها در کتب تاريخي آمده است که بناي مقبره و مدرسه کنار آن را «امير مبارزالدين محمد مظفر» ساخته و مولانا شمس الدين محمد بافقي آن را تجديد عمارت کرده و خانقاهي بر آن اضافه کرده است. تاريخ ساخت مقبره سال 747 ه.ق ذکر شده است. اين مجموعه در اصل شامل مقبره ، مدرسه و خانقاه بود که امروزه تنها ويرانه هاي آنها بر جاي مانده است و فقط از کاوش هاي باستانشناسي مي توان اطلاعاتي درباره آنها به دست آورد .
آدرس :2 کيلومتري فهرج يزد
آرامگاه پير چراغ ميبد
استان : يزد
شهر : ميبد
نوع بنا : زيارتي
قدمت : صفويان 1135-907
( تاريخ ميلادي : 1722-1501 )
پير چراغ مقبره اي خارج از روستاي ده بيد و در کنار گورستاني بر روي تپه اي قرار دارد که در کنار آن نيز چاهي به نام صاحب الزمان وجود دارد. بناي پير چراغ تجديد بنا و نوسازي شده است. تنها سنگ بزرگ قديمي که بر ديوار آن نصب شده است. داراي کتيبه اي با نوشته زير است: « وفات يافت المغفور شهيد سعيد استاد حسن بن زين الدين بن شمس الدين اصفهاني به تاريخ روز چهار شنبه 21 خرداد 948 هجري ».
آدرس :خارج از روستاي ده بيد و در کنار گورستاني بر روي تپه اي
امام زاده زيد بن موسي الکاظم
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : زيارتي
قدمت : صفويان 1135-907
( تاريخ ميلادي : 1722-1501 )
اين امام زاده در روستاي پشت بام يزد قرار دارد. بنايي است گلين که قسمت اصلي آن منحصر به يک اتاق است. آنچه در اين مزار قابل توجه است، دو قطعه سنگ قبر از قرن 5و6 هجري و يک قنديل کنده کاري پرکار است که ساخت آن به دوره صفوي مربوط مي شود.
آدرس :روستاي پشت بام
امامزاده ابو جعفر
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : زيارتي
قدمت : سلجوقيان590-429
( تاريخ ميلادي : 1194-1038 )
مهم ترين مزار مورد احترام مردم استان ، آرامگاه امامزاده محمد بن علي بن عبيدالله بن احمد بن علي الغريني بن جعفر بن صادق عتيق است که به امام زاده جعفر موسوم است. قصه آمدن امام زاده ابوجعفر محمد به يزد در همه کتب تاريخ يزد به يک نحو نقل شده است. خلاصه آن از اين قرار است که امام زاده در زمان خلافت متوکل عباسي از مدينه به يزد آمد و در کوچه اي که بعد ها به کوچه حسينيان مشهور شد در يک دکان آهنگري به شاگردي پرداخت . تا اينکه حاکم يزد به نام امير اوجش بر اثر خوابي که ديد به جستجوي امام زاده پرداخت و درهمان کوچه حسينيان خانه بهتري براي او ساخت. به همين مناسبت آن کوچه از آن زمان به اين نام شهرت يافت. وي در سال 424 درگذشت و در محل فعلي دفن شد.
آدرس :کوچه حسينيان
امامزاده سيد ميرحسن
استان : يزد
شهر : اردکان
نوع بنا : تاريخي
قدمت : صفويه 1135-907
( تاريخ ميلادي : 1722-1501 )
اين آرامگاه در حاجي آباد يزد، برکناره جاده اردکان يزد واقع شده و بنايي نسباً مفصل به سبک امام زاده هاي روستاي عقدا است؛ بدين معني که سه طرف ساختمان به وسيله دالاني محدود شده است. اصل بنا از قرن دهم است ؛اما قسمت دالان، جديد و الحاقي است. مزار منسوب به امام زاده در زير گنبد اصلي قرار دارد و هيچ نوع علامت و سنگي ندارد. برابر بقعه اصلي مزاري است که بر قسمت بالاي سر آن کتيبه اي ازکاشي معرق به خط نسخ خوش ديده مي شود ولي قسمت زيادي از آن از ميان رفته است و تاريخ 942 هجري قمري را نشان مي دهد.
آدرس :کناره جاده اردکان يزد
امامزاده شازده علي
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : زيارتي
قدمت : صفويه 1135-907
( تاريخ ميلادي : 1722-1501 )
اين آرامگاه در بنافت يزد واقع شده و از زيارتگاه هاي معتبر منطقه يزد است. بنايي است از آجر و خشت باگنبد خوش ترکيب کاشي که بر روي گردني بلند استوار شده است. سطح گنبد باکاشي هايي در اشکال مختلف هندسي با طرح گره، کاشيکاري تزئين شده و در پايه آن نيزکتيبه اي نوشته شده است. کاشيکاري گنبد در قرن اخير صورت گرفته است. براساس يک سنگ وقف بناي امام زاده در سال 998هجري قمري برپا بوده است. بر اساس نوشته لوح کاشي اتاق دست راست اين بنا مدفن شخصي به نام «رئيس محب علي بن رئيس غياث الدين بن رئيس محمود کوکي» مي باشد
آدرس :بنافت يزد
امامزاده عبدالله بن موسي بن جعفر
استان : يزد
شهر : بافق
نوع بنا : زيارتي
مزاري با بنايي مفصل و عالي در بافق وجود دارد که بسيار مورد احترام و زيارت مردم محل و اهالي يزد و کرمان است . سبک بنا، گنبد و کاشي کاري و تزئينات داخلي اين زيارتگاه از آثار تاريخي و ديدني پهنه ميان يزد و کرمان به شمار مي رود .
آدرس :بافق
امامزاده عبدالله
استان : يزد
شهر : بافق
نوع بنا : زيارتي
قدمت : آل مظفر 795-723
( تاريخ ميلادي : 1393-1314 )
بنايي عالي است که از حيث سبک وگنبد وکاشيکاري و تزئينات داخلي اثري ارزشمند محسوب مي شود و در بافق قرار دارد. بدنه اتاق مرقد با کاشي هاي مسدس لاجوردي و با حاشيه سياه و سفيد از آثار قرن8 و 9 هجري پوشيده شده است. لبه غرفه هاي فوقاني مشرف به صحن اصلي مزار نيز با همين نوع کاشي مزين گرديده است. سقف داخلي بنا گنبدي مقرنس کاري شده است و ديواره وگوشواره هاي زيرگنبد رنگ آميزي و نقاشي شده وديوار رو به قبله محراب گچبري ظريفي دارد که با آيات قرآن و عباراتي ديگرمزين شده است. اين کتيبه ها به خط «حسين يزدي وعمل حسن ولددين جعفر استاد معمارباشي» است .
آدرس :بافق
امامزاده کشته خانه
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : زيارتي
قدمت : صفويان 1135-907
( تاريخ ميلادي : 1722-1501 )
اين آرامگاه در جنب مسجد جامع مهريز يزد واقع شده در بقعه اي با گنبد بلند و بزرگ است که قبلأ آن را «کشته خانه» مي گفتند و امروزه به امام زاده تغيير نام يافته است. مردم اعتقاد دارندکه به هنگام هجوم مغول جمعي که به اينجا پناه آورده بودند قتل عام شده اند و بر اين اساس به کشته خانه معروف شده است. اين بنا که سال ها به صورت خرابه اي بود، در سال 1342 مرمت و بازسازي گرديد. بر ديوار اصلي آثار گچبري و نوشته هاي يادگاري ديده مي شود که از جمله اين نوشته ها عبارت «تاريخ وفات عالي جناب سيادت و نجابت پناه کمال ميرحسين بن عالي جناب سيادت و مرحمت آيات امير سيد علي مهريجردي في يوم الاحد بيست و چهارم شهر شوال المعظم سنه 1082 کتب العبد عباس بن محمد امين» و ديگري به تاريخ 1030و 969 است. در وسط اين بقعه صورت قبري،به بلندي وعرض 25/1 وطول 50/2 مترقرار دارد که اطرافش کاشيکاري شده و قبل از مرمت ياد شده، بيشتر از يک متر آن زير خاک بوده است.
آدرس :جنب مسجد جامع مهريز يزد
بادگيرها
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
يكي از شاخصترين نشانه هايي كه منظره عمومي شهرهاي استان يزد را از ديگر شهرهاي كشورمتمايز ميسازد، وجود بادگيرهاي متنوع آن است. بيشتر بادگيرها به فضاهاي مسكوني قديمي تعلق دارند. ازطرفي بر فراز محراب برخي مساجد مانند مسجد ريگ ، مسجد ملا اسماعيل و مسجد حاج محمد حسين اردکان نيز بادگيرهايي به زيبايي تعبيه شده است . در مسجد حاج محمد حسين ، جريان هوا به کانال هايي در کف مسجد هدايت مي شود که در نوع خود بي نظير است. غالب آب انبارهاي درون شهري داراي بادگير فبتند که تعداد آن ها بين يک تا شش بادگير متغير است و به عنوان وسيله اي براي تهويه و خنک ماندن آب از آن ها استفاده مي شده است. يک نوع بادگير بي مانند ديگر نيز در مهريز يزد وجود دارد که به فضاي عمومي بازارچه ارتباط دارد. بادگيرها دستگاه تنفسي شهر محسوب مي شود. آن ها برج هايي هستند که با توجه به نحوه ساختمان ويژه خود جريان طبيعي هوا را به داخل بناهاي مختلف هدايت مي کنند و از مصداق هاي بارز استفاده از انرژي هاي پاک طبيعت محسوب مي شود. در خانه ها، بادگير معمولأ در ضلع جنوبي حياط يعني قسمت تابستان نشين خانه ساختته مي شود. بادگيرها به تالار، حوضخانه، کلاه فرنگي وزير زمين مربوط ميشود تا جريان هوا را در داخل سانحتمان برقرار کنند،و ضمن تماس با عناصر رطوبت زا، مثل حوض، باغچه، ، درختتان ، جداره زيرزمين ، چوب و پاياب ، کمبود رطوبت هوا را نيز جبران کنند. آن ها هم چنين محيطي مطبوع براي زندگي در ايام گرم و توان فرساي تا بستان براي مردم فراهم مي آورند. مصالح ساختماني بادگيرها معمولاً از خشت خام، آجر، گل،گچ وچوب شورونه است. چوب شورونه از انوع چوب هايي است که داراي استحکامي عالي است و در برابر حمله موريانه نيز مقاوم است. گرچه بادگير يک عنصر تأسيساتي است، اما همواره تزثيناتي رابا گچ يا آجر به همراه دارد. بادگير، گذشته از عملکرد مفيد آن، نمايانگر تشخيص و منزلت اجتماعي صاحب آن نيز بوده است که از طريق ارتفاع و نوع تزئين هاي آن شناخته مي شود
بازار يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : آل مظفر 795-723
( تاريخ ميلادي : 1393-1314 )
اين مجموعه که ستون فقرات شهر قديمي يزد را تشكيل ميدهد. در دوران پهلوي با احداث خيابان شاه (خيابان قيام فعلي):به دو نيم شد و برخي فضاهاي اصلي آن، مانند بازار ارسي دوزها، بازار محمد علي خان و بازار پنجعلي تخريب شد. نيمه شمالي بازار در حال حاضر، ازرونق اقتصادي بيشتري برخورد ار است. عمده ترين کالاهاي مورد معامله، پارچه و شيريني هاي يزدي، طلاو فرش است. قيصريه كه حد فاصل ميدان و مدرسهخان قرار دارد، از لحاظ معماري نسبت به ساير بازارها از انتظام فضايي بهتري برخوردار است و با دو در چوبيكه داراي ارزش هنري هستند، بسته ميشود. در اين بازار، اکنون پارچه هاي يزدي عرضه ميشود. قديمي ترين بخش بازار يزد، بازار حاجي قنبر است که از قرن نهم هجري به يادگار مانده و جزيي از مجموعه فرهنگي- تاريخي اميرچخماق است. در قرن سيزدهم هجري برسر در اين بازار تکيه اي زيبا وبلند شيوه ديگر تکيه ها و حسينيه هاي يزد ساخته شد که يکي از معرفه هاي شهر يزد است. عمده تزئين هاي آن ازکاشي معقلي است. از کارگاههاي توليدي بازار مي توان به کارگاه مازاري (محل ساييدن برگ حنا، رنگ طبيعي)، کارگاه حلوايي (محل تبديل کنجد به حلوا ارده)، کارگاه رنگرزي (محل رنگ آمپزي الياف نخي وپشمي) نام بردکه هر يک ، بنا به اقتضاي نوع فعاليت از معماري ويژه اي برخوردارند. قسمت هاي مختلف بازار يزد عبارتست از: بازارخان ، بازار زرگري ، بازار پنجه علي، بازار قيصريه، بازار علاقبندي ، بازار کاشيگري، بازار چيت سازي، بازار ملا اسماعيل، بازار افشار، بازار حاجي قنبر، بازار محمدعلي خان، بازار جعفرخان، بازار صدري (شاهزاده فاضل)، بازار دروازه مهريز، بازار مسگري و بازار نخود بريزي.
آدرس :مرکز بافت قديمي شهر يزد
بقعه دوازده امام
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : زيارتي
قدمت : سلجوقيان 429-590
( تاريخ ميلادي : 1194-1038 )
دوازده امام، گنبدي تنها است مانده از سال 429 هجري که نزديک حسينيه محله فهادان قرار دارد. اين بقعه قديمي ترين بناي موجود در يزد است که به دليل سبک بنا و نقش و نگار و کتيبه کوفي رنگي اش از ارزشي ويژه برخوردار است و مورد توجه متخصصان تاريخ معماري اسلامي است.کتيبه رنگي موجود بر ديوار گچي جانب شرقي، بقعه ، معين مي کند که گنبد به دستور دو برادر به نام ابويعقوب و ابو مسعود بر پا شده است. بر اساس کتيبه موجود در آن ، اين بنا توسط دو تن به نام هاي ابومسعود بهشتي و ابويعقوب اسحق که به روايتي از سرهنگان دستگاه حکومت علاءالدوله بوده اند ساخته شده است.
آدرس :نزديک حسينيه محله فهادان
بقعه زرنديان
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : زيارتي
قدمت : تيموريان 911-771
( تاريخ ميلادي : 1506-1370 )
اين بنا در مرياباد در حومه يزد واقع و بقعه اي قديمي است که در دوره اخير آن را مرمت و سفيدکاري و نما سازي کرده اند. مدفون بقعه را سيد ناصرالدين – از نزديکان امام زاده جعفر مدفون در شهر يزد- ذکر کرده اند. بناي بقعه بر اساس کتيبه چوبي ضريح ، مربوط به قرن دهم هجري و باني آن شمس الدين محمد ابرقوهي است. بناي اصلي بقعه به پيش از قرن دهم هجري قمري مربوط است.
آدرس :مرياباد در حومه يزد
بقعه سادات قل هوالله،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : تيموريان 911-771
( تاريخ ميلادي : 1506-1370 )
اين بنا روبروي درِ غربي مسجد جامع يزد واقع شده است و در آن سنگ قبر مرمرينيبه ابعاد 28*48*182 و سنگ قبر سياهرنگي به ابعاد 28*48*152 به تاريخهاي قرن دهم هجري ديدهميشوند. كتيبهاي از آجر و به خط كوفي نيز بر بالاي سر درگاه ديده ميشود كه از آثار جديد است. برخي از مورخين و انديشمندان ، اين سنگ را مربوط به قبر شاه ولي و گوينده اشعار را شاه عبدالعلي غياثي دانسته و گفته اند که قبر شاه ولي در وسط همين بقعه است.
آدرس :مرکز شهر يزد
بقعه ستي فاطمه ،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : قره قويونلونها 727-782
( تاريخ ميلادي : 1468-1380 )
بنايي يك اتاقي با گنبد شبكلاهي و پوشيده از كاشيهاي سبز رنگ است كه در كوچهايدر قسمت شمالي ميدان ميرچخماق واقع شده است. پوشش داخلي بنا از گچ است و تعدادي کاشي معرق در مقرنس هاي آن به کار رفته است. اين بنا فاقد هرنوع سنگ و کتيبه است. اين بقعه مدفن ستي (بي بي) فاطمه خاتون - متوفاي قرننهم هجري - زن امير چخماق مشهور است.
آدرس :قسمت شمالي ميدان ميرچخماق
بقعه سيد خليل
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : زيارتي
قدمت : صفويان 1135-907
( تاريخ ميلادي : 1722-1501 )
اين بقعه که به سيد مصلي هم شهرت دارد و در محله دروازه مصلي عتيق که سابقا کوچه اي کنارش قرار داشت و به کوچه دروازه مصلي مشهور بود قرار گرفته است. اکنون با ايجاد خيابان وسيعي به نام «بلوار» در کنار خيابان واقع شده است. دو قبر واقع در اين بقعه خاندان سيد نعمت الله ولي است . صاحبان قبر شاهزاده امير نظام الدين اسحق پسر جناب شاه برهان الدين خليل الله ثاني که در تارخ 936 وفات يافت و شاه خليل الله ثالث نواده جناب شاه خليل الله ثاني است که در تاريخ 969 هجري وفات کردند.
آدرس :محله دروازه مصلي عتيق
بقعه سيد رکن الدين
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : حدود 703 سال
اين بنا داراي گنبد، گچ بري هاي خطوط اسليمي داخل ايوان بلند و مقرنس هاي چهار گوشه بنا و محراب بلند مي باشد. در داخل بقعه آثار تزئينات آجر كاري و خطوط كوفي و نستعليق بر ديوارها و حتي در قسمت سقف كه با آب رنگ نقاشي شده است به چشم مي خورد.
بقعه سيد پنهون
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : آل مظفر 795-723
( تاريخ ميلادي : 1393-1314 )
اين بقعه در محله فهادان شهر يزد واقع و بنايي بسيار ساده شامل دو اتاق کوچک بدون هيچگونه ارزش معماري است و فقط يک قطعه کاشيکاري به صورت ستاره چهار پر در آن قرار دارد. نام واقعي صاحب بقعه سيد تاج الدين جعغر است که يکي از اعقاب امامزاده ابوجعفر يزد است. از نوشته هاي تاريخي چنين برمي آ يد که از حدود قرن نهم هجري مزار سيد تاج الدين جعغر به عنوان «سيد پنهون» معروف شده است.
آدرس :محله فهادان شهر يزد
بقعه شاه خليل تفت
استان : يزد
شهر : تفت
نوع بنا : زيارتي
قدمت : صفويان 1135-907
( تاريخ ميلادي : 1722-1501 )
بناي بقعه يا خانقاه شيخ خليل الله ولي است جزئي از مجموعه وسيعي بود که به عنوان خانقاه توسط شاه نعمت الله ولي ايجاد شده است. در حال حاضر بناي بقعه مربع شکل است و گنبدي آجري بر فراز آن و اتاقي در سمت راست آن مشهور به مقبره سيد محمد از مجموعه قديم بر جاي مانده است. در زير گنبد صورت 9 قبر ديده مي شود که بر همه آنها سنگ مرمرهاي خوش تراش و ظريفي نصب شده است. بر اين سنگ قبرها کتيبه هاي مختلف و نقش هاي گل و بوته حجاري کرده اند. سنگ قبر شاه خليل به ابعاد 100*29 و ارتفاع 23 سانتي متر داراي کتيبه هايي به خط ثلث و نسخ است. بر دو سنگ اين سه بيت که ماده تاريخ کشته شدن شاه خليل الله است به خط نسخ نوشته شده است. در اين بقعه همچنين کاشي معرقي در بدنه ديوار اتاق دست راست خانقاه مشهور به مقبره سيد محمد نصب شده که بر آن به خط نسخ خوش رنگ قهوه اي ، حديثي از پيامبر و به رنگ سفيد ، اشعاري مذهبي نوشته شده است. شاه خليل الله ثاني، فرزند مير شاه تقي الدين و نبيره شاه نعمت الله ولي است که درهرات کشته شده و جسدش به تفت منتقل و در اين بقعه به خاک سپرده شده است.
آدرس :تفت
بقعه شاه سيد رضا
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : زيارتي
قدمت : آل مظفر 795-723
( تاريخ ميلادي : 1393-1314 )
بقعه اي است با گنبدي بلند، به اسلوب گنبدهاي ديگر يزد(مانند شاه کمال، گنبد هشت و ...)که در اساس، جزئي از مجموعه بناي مفصل تري بوده است و هنوز آثار صفه و ايوان قسمت غربي متصل به آن باقي است. اين بنا نزديک چهار منار قرار دارد و به مزار شاه سيد رضا مشهور است و از زيارتگاه هاي يزد است. وسعت گنبد و ضخامت ديوارهاي آن ( بعد از بقعه سيد رکن الدين ) از ديگر گنبد هاي يزد بيشتر است. هر ضلع آن 25/9 متر و ضخامت ديوارهايش 35/2 متر است. علت انتساب بقعه به شاه سيد رضا ، احتمالا به خاطر وجود سنگ قبري از آن شاه سيد رضا نامي است که در 955 فوت شده است. اين بنا از آثار قرن هشتم هجري است و طبعا ارتباطي با شاه سيد رضا ندارد . حدس ضعيف اين است که بنا ، بقايايي از مدرسه غياثيه چهار منار است مدرسه غياث الدين علي حسيني وزير شاه شيخ ابواسحق در سال 740 ساخت و خود زير گنبد آن خاک سپرده شد.
آدرس :يزد
بقعه شيخ داد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : زيارتي
قدمت : آل مظفر 795-723
( تاريخ ميلادي : 1393-1314 )
بقعه اي مشهور در محله شيخ داد يزد است که خانقاه شيخ تقي الدين دادا محمد از مردم اصفهان و مريد« پيرانديان» بوده که پس از وفات (700هجري) در همانجا به خاک سپرده شده است. بعدها مردم آن را به عنوان شيخ داد و سلطان شيخ داد مي شناختند.
آدرس :محله شيخ داد يزد
خانقاه بندرآباد،رستاق،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : زيارتي
مجموعه سلطان بندر آباد در منطقه رستاق واقع شده است. مجموعه اي است کم نظير از تاق و تويزه که با خشت و گل ساخته شده است.اين مجموعه که به مرور زمان زير ريگ هاي روان کوير مدفون شده بود، به همت سازمان ملي حفاظت آثار باستاني ايران نجات داده شده است. عمدهترين عناصر متشكلهمجموعه را خانقاه، مسجد جامع، حسينيه، آب انبار، برج ديدهباني و مقبرهاي تشكيل ميدهد كه مدفن عدهاي ازمشايخ سلسله دادايي است. سنگهاي متنوع قبور از ديدگاه هنر طراحي، خوشنويسي و حجاري از ارزشفراواني برخوردارند. در مسجد جامع اين مجموعه منبر بي نظيري وجود دارد كه از كاشي معرق با نقش گره،طرحهاي اسليمي و خطوط زيبا تزئين شده است و از نظر نفاست هنري يکي از زيباترين منبرهاي استان يزد است.
آدرس :منطقه رستاق
خانقاه شيخ علي بنيامين
استان : يزد
شهر : تفت
نوع بنا : زيارتي
قدمت : آل مظفر 795-723
( تاريخ ميلادي : 1393-1314 )
اين خانقاه در بيداخويد يزد واقع شده و بنايي مشتمل بر بقعه، خانقاه و مسجداست كه از آثار معتبر و ارزشمند منطقه به شمار ميرود. درون بقعه اين مجموعه سه قبر ديده ميشود كه يكي ازآنها به عارف نامدار شيخ علي بنيامين تعلق دارد. بناي خانقاه تقريباً به همان طرح و اسلوب قديم پابرجاست و به مناسبت کتيبه ها و آثارتاريخي و هنري حائز اهميت مي باشد. آثار تاريخي و هنري بقعه به شرح زير است. - سنگ مرمر خوش تراش گل و بته دار که در وسط محراب مسجد و به دستور شمس الدين محمد ميرک در سال 849 ه.ق نصب شده است. - دوره پيش تاق محراب مسجد، کتيبه اي به خط ثلث خوش از کاشي معرق است که مضمون آن نيز از بناي مسجد متصل به مزار در سال 893 ه.ق به دست زين الدين پير علي حکايت دارد. - ازاره دور تا دور ديوار مسجد به ارتفاع 120 سانتي متر از کاشي آبي مسدس - سه قطعه زيلوي کهنه که يکي وقف جمال الدين رئيس الدين ، به تاريخ 930 ، ديگري وقف جمال الدين به تاريخ رمضان 927 و سومي وقف بمان علي به تاريخ 971 ه.ق است. - سنگ قبري متعلق به شيخ شمس الدين محمد مربوط به تاريخ 817 ه.ق - گچکاري بسيار ظريف ديوار پستوي زير پاي شيخ و کتيبه اي از آيات قرآني به خط نسخ - کاشيکاري معرق بالاي سر قبر شيخ با نقش گل و بته - سنگ مزار شيخ از مرمر به تاريخ 781ه.ق - سنگ قبر حاج شمس الدين محمدشا بيداخويدي متوفاي 856 ه.ق - کتيبه چوبي سر در ورودي بقعه به خط نسخ که بناي عمارت را در تاريخ 826 ه.ق توسط جهان ترمش بازگو مي کند . - کاشي ستاره اي ساخت قرن هشتم و منقش به اشعار سعدي که بر ديواره سکوي دست راست پيش درگاه ورودي نصب است.
آدرس :بيداخويد
خانه حاج کاظم رسوليان
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : حدود 1270ه.شمسي سال
اين خانه که بيش از يک قرن ازعمر آن مي گذرد، درمحله سهل بن علي يزد واقع شده و شامل دو بخش متمايز به صورت بيروني و اندروني است. حياط بيروني محل پذيرايي از ميهمانان و برگزاري مراسم وروضه خواني حضرت امام حسين (ع) بوده است. اتاق بزرگ ارسي با شيشه هاي رنگين، حوضخانه ، تالار،زيرزمين و بادگير، فضاهاي اصلي قسمت بيروني را تشکيل مي دهند. حياط اندروني که بخش کاملأ خصوصي خانه است شامل اتاق هاي سه دري، پنج دري، ارسي، تالار، کلاه فرنگي وبادگير است که پيرامون حياطي بزرگ و مشجر با حوضي وسيع در ميان آن قرارگرفته اند. در قسمت تحتاني اتاق ها تالار،.کلاه فرنگي، زيرزمين ها وجوي آب قراردارند که هر کدام، براي نگهداري لوازم زندگي، مواد غذايي و استراحت در فصل تابستان مورد استفاده بوده است.خانه رسوليان داراي حمام سنتي آست که حدفاصل حياط بيروني و اندروني قرار دارد. اين خانه که يکي از خانه هاي ارزشمند يزدي است در سال 1368 به صورت وقف در اختيار دانشگاه يزد قرار گرفت و پس از مرمت ، به عنوان هسته اوليه دانشکده معماري و شهرسازي حيات نوين خود را آغاز کرد. هم اکنون بخش هاي متنوع اين خانه قديمي به فضاهاي آموزشي تبديل شده و با خريداري واحدهاي مسکوني همجوار آن که هرکدام از ان ها نيز واجد ازرش معماري هستند، مجموعه فرهنگي ،تاريخي ، آموزشي ممتازي را به وجود آورده ان که در سطح کشور شاخص است. اين مجتمع هنري جدا از نقش آموزشي و پژوهشي آن ، تا به حال محل برگزاري سمينارهاي مختلف علمي و پذيراي شخصيت هاي داخلي و خارجي بوده است .
آدرس :درمحله سهل بن علي يزد
خانه عرب ها
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : سال 1281 هجري قمري(دوره قاجار)
( تاريخ ميلادي : 1921-1796م )
اين مجموعه از دو خانه بزرگ و كوچك در «سرقدمگاه» محله فهادان، نزديك مسجد چهلمحراب واقع شده و به حاجي ميرزااحمدعرب تعلق دارد. تزئينات داخلي خانه بزرگ شامل سردر هاي مقرنس پنج دري، راهرو ها و درها و همچنين گچبري رف ها و جاسازي در آنها است .تزئينات داخلي خانه کوچک شامل اتاق اينه کاري ، نقاشي رنگي ديوارها ، درهاي ابزار سازي، گچبري بدنه ديوارهاي حياط و ... است تاريخ نقاشي يکي از اتاق ها 1281 هجري است . خانه كوچك اين مجموعه را استاد علي اكبر فرزندمرحوم استاد باقر در سال 1298 هجري ساخته است
آدرس :«سرقدمگاه» محله فهادان
خانه ملك التجار،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : حدود 1250هجري شمسي سال
( تاريخ ميلادي : 1921-1796 )
اين خانه نمونه در حدود 120 سال قبل دريكي از بازارهاي مهم شهر يزد ساخته شده و بهملك التجار تعلق داشته است . مدخل خانه به اسلوب روزگار خود داراي کوچه اي دراز و باريک با ديوارهاي بسيار بلند است. تزئينات داخلي اتاق هاي آن دست کمي از خانه هاي قديمي ديگر ندارد و شايد از حيث اختصاصات مزيت هم داشته باشد.اين خانه را جد ملك التجار موسوم به حاج علي عسگر شيرازي ساخته است و چهار نسل متوالي در آن زندگي کرده اند.نقاشيهاي اتاقهاي اين خانه كار يك نقاش شيرازي است كه از حيث اسلوب، كاملاً با نقاشيهاي عمارتنارنجستان شيراز همسان است.
آدرس :مرکز شهر يزد
دخمه زرتشتيان
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
دخمه زرتشتيان در انتهاي جنوبي شهر يزد در حوالي منطقه صفائيه در بالاي تپه اي نسبتا مرتفع قرار دارد. در اين محل دو دخمه وجود دارد كه يكي قديمي تر بنام هانجكي هاتريا (زرتشتي هندي الاصل) و ديگري كه جديدتر مي باشد به نام گلستان معروف است. در وسط اين دو دخمه چاله اي سنگي وجود دارد كه زرتشتيان مردگان خود را در آن قرار مي داده اند. دخمه گلستان داراي قطر 25 متر و ارتفاع ديوار از سطح تپه 6 متر است و دخمه هانجكي داراي قطر 15 متر مي باشد.
آدرس :انتهاي جنوبي شهر يزد در حوالي منطقه صفائيه
رباط ابوالقاسم رشتي
استان : يزد
شهر : اردکان
نوع بنا : تاريخي
اين رباط يا کاروان سراي بزرگ و خوش طرح توسط آبادي عقدا و درکنار شاهراه بنا شده و از آثاري است که به شکل وشيوه رباط هاي شاه عباسي به همت حاج ابوالقاسم رشتي از تجار مشهور عصر خود ساخته شده است. رباط داراي بادگيري بلند است که از فاصله دور ديده مي شود. در صفه شمالي روبروي در ورودي، يک لوحه سنگي به خط نستعليق به ديوار نصب شده که نام واقف و باني رباط بر آن حک شده است.
آدرس :
رباط خرگوشي
استان : يزد
شهر : اردکان
نوع بنا : تاريخي
قدمت : دوره شاه عباس صفوي1135-907
( تاريخ ميلادي : 1722-1501 )
اين رباط که از بناهاي دوره شاه عباس صفوي است نزديک باتلاق گاوخوني (آبادي عقدا) بر سر راه قديمي (مالرو) واقع شده است. بيابان خرگوشي در کناره شرقي و جنوبي واقع شده و رباط آن نيز به همان نام خرگوشي معروف شده است. اين رباط 60 کيلومتر تا عقدا و 120 کيلومتر تا ندوشن فاصله دارد و راه آن از طريق خليل آباد سروعليا و بعد از طريق آبادي کايون است . اين رباط بسيار عالي و بزرگ از سنگ و آجر ساخته شده است. و طول و عرض آن در حدود 80*80 متر است و قسمت هاي زيادي از آن خراب شده است
آدرس :نزديک باتلاق گاوخوني (آبادي عقدا) بر سر راه قديمي (مالرو)
رباط زين الدين،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
اين رباط در60 كيلومتري جاده فعلي يزد - كرمان واقع شده و تاريخ احداثآن همزمان با مجموعه گنجعليخان كرمان است. كاروانسرا طرحي مدور دارد كه پنج برج پيوسته آن را حفاظتميكنند و يكي از نمونههاي نادر در ميان كاروانسراهاي كشور است. ساختمان بنا آجري و با کيفيت خوبي اجرا شده است .اتاق ها، صفه هاي استراحت مسافران ،شاه نشين، شترخان و بادگير، فضاي داخلي کاروانسرا برا که در سال هاي اخير مرمت شده است تشکيل مي دهند. در طراحي معماري فضاهاي رباط زين الدين ،اعداد يک،پنج و دوازده ملحوظ شده اند. اعدادي که در مذهب تشيع از احترام و تقدس بالايي برخوردارند. چاپارخانه و يک چشمه کوچک و فضايي مشجر رباط را فراگرفته است. با توجه به موقعيت بسيار خوب و کيفيت مطلوب ساختمان رباط، براي تبديل آن به تأسيسات رفاهي بين راهي امروزين طرح هايي تدارک ديده شده است.
آدرس :60 كيلومتري جاده فعلي يزد – كرمان
رباط ساغند
استان : يزد
شهر : اردکان
نوع بنا : تاريخي
قدمت : دوره قاجار(1195-1299 ه.ق)
( تاريخ ميلادي : 1921-1796م )
اين رباط که در آبادي ساغند از بخش رباطات واقع شده ، کاروان سرايي بزرگ و خوش طرح است که اهل محل آن را از ساخته هاي تجار يزدي مي دانند که براي رفاه و اقامت مسافران در حدود 130سال قبل ساخته شده است .
آدرس :آبادي ساغند از بخش رباطات
روستاي اشكذر،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
اشکذر يکي از بخش هاي شهرستان يزد است که در شمال غربي يزد واقع شده و آب و هواي گرمسيري معتدلي دارد.اشكذر در زمان اشكانيان توسط اشكينزال كه از ملوك طوايف بوده، ساخته شده است فيروزآباد مجومرد که جزء شهر اشکذر است به فرمان «فيروز شاه بن يزدگرد بن بهرام گور » بنا شده است. در قرن هشتم ، به فرمان پسران «شيخ تقي الدين دادا محمد »هفت خانقاه در يزد ،اردکان ، ميبد، اشکذر، هفتادر، بندرآباد و مجومردساخته شد مع برخي از آنها منهدم شده اند. خانقاه اشکذر عمارتي بلند داشته و املاک بسيار وقف آن بوده است . در اشكذر نمونهاي ازتلاش و تكاپوي مردم كوير در مبارزه باشنهاي روان و ايجاد جنگلهاي تاق و گز ميتوان مشاهده كرد. آثارتاريخي اشكذر عبارتند از:سرو كهن و قلعه فيروزآباد، آسياب اشكوذر، رباط، چاپارخانه و قلعه نيمساز همتآباد، خانقاه ميمونه، قلعه و مسجد جامععزآباد، امامزاده سيدحسن حاجي آباد، مسجدحاج رجبعلي، مسجدالرضا و قلعه اشكذر، عمارت باغ وزير حجت آباد، دارالشفاء، شهركهنهپشت، مسجد ريگ، قلعه و حمام قديمرضوانشهر، آب انبار پشت باغكاج، آبانبار حجتآباد، آتشكده جعفرآباد، قلعه حسنآباد، آبانبار عصرآباد،آبانبارهاي شير و عمارت سلطان بُندرآباد و ....
آدرس :شمال غربي يزد
روستاي زارچ،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
منطقه تاريخي «زارچ» در شمال غربي يزد واقع شده و بنا به روايتي از جمله بناهاي«زالزر» است. قنات زارچ يکي از کهن ترين قنات هاي منطقه يزد است که آب آن هنوز جاري است. در تاريخ آمده است كه امير مبارزالدين محمد و فرزندانش، دوازده روستا در بلوک رستاق و ميبد و قهستان احداث كردند که از آن جمله مظفر آباد زارچ را مي توان نام برد آبجوي زارچ در يزد معروف بوده و از آثار «ارسلان خاتون» همسر سلطان علاءالدوله كالنجار است. زارچ از قديم ، داراي مردمي خونگرم و صادق و با فرهنگ و بزرگاني را نيز در خود پرورده است كه از جمله ميتوان به لسان الحق عبدالوهاب متخلص به محرم را نام برد كهديواني در مدح شهداي كربلا دارد
آدرس :شمال غربي يزد
روستاي عزآباد(يزآباد)
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 38 كيلومتري شمال غربي يزد و 8 كيلومتري غرب جاده يزد نائين قرار دارد وآب و هواي آن گرم و خشك است. بناي اوليه روستا به سلطان سنجر خوارزمشاهي منسوب است كه در سال590 هجري در خطه يزد بر مسند فرمانروايي نشست و ده سال بعد اين روستا را بنا نهاد. مهمترين آثار تاريخياين روستا عبارتند از: قلعه بزرگ عزآباد و مسجد جامع كه از آثار دوران صفوي است
آدرس :38 كيلومتري شمال غربي يزد و 8 كيلومتري غرب جاده يزد نائين
روستاي عقدا
استان : يزد
شهر : اردکان
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 40 کيلومتري شمال غربي اردکان و کنار جاده يزد- اصفهان قرار دارد و از روستاهاي تاريخي استان است که ديدني هاي جالب توجهي دارد. اهم اين ديدني هاي عبارتند از: - کاروان سراي حاج ابوالقاسم رشتي که بناي اجري بزرگي است که در وسط آبادي قرار دارد. اين کاروان سرا به سبک کاروان سراهاي شاه عباسي احداث شده و بر سنگ ساختمان آن تاريخ 1269 خوانده مي شود. نام سازنده اين بنا که از بازرگانان مشهور آن زمان بوده است در کتابچه موقوفات يزد امده است. - حمام نو که تاريخ بناي آن 1055 است. - حصار خواجه نصير که براي محافظت از خانه هاي آبادي ساخته شده و قسمتي از برج و ديوار شرقي آن هنوز باقي مانده است. - قلعه سام که قلعه اي بزرگ است و از گل و خشت بنا شده و برج هاي نيمه ويرانه اي از آن به جاي مانده است. - مسجد هلاکو که مسجدي است آجري و کوچک که در دو طبقه احداث شده و بر سنگ بناي آن تاريخ 1123 خوانده مي شود. - مسجد جامع گرمخانه و ايوان تابستاني است و از سبک معماري آن ميتوان حدس زد که ازبناهاي قرن هشتم هجري است. - مسجد شمس که بناي آن طبق سنگ نوشته موجود مسجد ، به 1090هجري مربوط مي باشد.
آدرس :40 کيلومتري شمال غربي اردکان و کنار جاده يزد- اصفهان
روستاي خرانق
استان : يزد
شهر : اردکان
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 85 کيلومتري شرق اردکان قرار دارد و از روستاهاي تاريخي منطقه يزد محسوب مي شود. ديدني هاي اين روستا عبارتند از : - بناي مشهدک که نزديک گورستان روستاست و مردم آبادي آن از نمازگاه حضرت رضا(ع) مي دانند. در اين بنا سنگ نبشته اي بر ديوار است که تاريخ ان 595 هجري مي باشد و حکايت از عبور حضرت رضا (ع) از اين روستا دارد - مزار بابا خادم که بنايي گنبدوار و ساده است و در ميان کشتزارهاي خرانق قرار دارد. - کاروانسراي شاهزاده که به فرمان محمد ولي ميرزا فرزند فتحعلي شاه بر جاي کاروان سراي قديمي ساخته شده است. - مسجد جامع روستا که داراي سنگ قبري به تاريخ 499 هجري قمري مي باشد. روستاي خرانق در يک منطقه کوهپايه اي قرار گرفته است و رودخانه فصلي خرانق در شرق و قلعه کوه در شمال غرب آن است. خرانق داراي آب و هواي معتدل خشک مي باشد.
آدرس :85 کيلومتري شرق اردکان
روستاي بندرآباد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 37 کيلومتري شمال غرب يزد و 7 کيلومتري جاده يزد – نائين قرار دارد . اهميت تاريخي اين روستا بيشتر مربوط به شخصيت شيخ تقي الدين دادا عارف مشهور قرن هفتم هجري يزد است که در بندرآباد خانقاه و مسجدي ساخته و آنجا را به عنوان مرکزي براي پيروان خود در آورده بود . اين عارف نامي در سال 700 در بندرآباد درگذشته و در خانقاه خود به خاک سپرده شده ولي پس از چند روز جسد او را از آنجا به يزد انتقال داده اند . اهم آثار تاريخي و ديدنيهاي اين روستا عبارتند از : - مسجد بندرآباد که به سبک مساجد قرن هشتم هجري با گنبدي آجري ساده و محرابي با گچبري و منبري با کاشي هاي معرق است . - مسجد جامع روستا که در نزديک بقعه سلطان محمود شاه قرار دارد . اين مسجد داراي گنبدي بلند است و بر منبر آن تاريخ 809 هجري خوانده مي شود . جا شمعي اين مسجد از آثار کهن و قديمي مسجد محسوب مي شود . - امامزاده سيد حسين که در جوار بقعه سلطان محمود شاه قرار دارد . - بقعه و مقبره سلطان محمود شاه فرزند شيخ تقي الدين دادا و از صوفيان و عرفاي نامدار منطقه که متصل مسجد است و قسمتي از بناي آن را ريگ روان پوشانده است . روستاي بندرآباد در يک منطقه دشتي قرار دارد و اطراف آن را تپه هاي شني فرا گرفته اند . آب و هواي ان گرم و خشک است .
آدرس :در 37 کيلومتري شمال غرب يزد و 7 کيلومتري جاده يزد – نائين
روستاي ابراهيم آباد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 37 کيلومتري شمال غربي يزد و 3 کيلومتري غرب جاده يزد – نائين قرار دارد . زيارتگاه سيد تاج الدين مهم ترين اثر ديدني اين روستاست که گنبدي بسيار زيبا و ديدني دارد . روستاي ابراهيم آباد که در يک ناحيه دشتي قرار گرفته است آب و هواي گرم و خشک دارد و تپه هاي شني غرب آبادي را فراگرفته اند .
آدرس :در 37 کيلومتري شمال غربي يزد و 3 کيلومتري غرب جاده يزد – نائين
روستاي ميمونه
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 36 کيلومتري شمال غرب يزد و در 6 کيلومتري غرب جاده اصلي قرار دارد. روستا داراي قلعه اي کهن و بقعه اي به نام بقعه ميرزا محسن است که در نوع خود ديدني هستند. روستاي ميمونه در يک منطقه کويري قرار گرفته و تپه هاي شني شرق و شمال شرق آن را فرا گرفته اند. اين روستا داراي آب و هواي گرم و خشک است.
آدرس :36 کيلومتري شمال غرب يزد و در 6 کيلومتري غرب جاده اصلي
روستاي محمد آباد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 7کيلومتري جنوب يزد و کنار راه يزد – کرمان قرار دارد .بناي برجي مربوط به 400 سال قبل و غاري در ارتفاعات مجاور روستا که آبشار زيبايي دارد، از اهم آثار ديدني روستا محسوب مي شود. محمدآباد در يک منطقه کوهپايه اي قرار گرفته است. کوه تخت بان در جنوب آن قرار دارد. آب و هواي روستا معتدل و خشک است
آدرس :7کيلومتري جنوب يزد و کنار راه يزد – کرمان
روستاي قطرم
استان : يزد
شهر : بافق
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 50 کيلومتري شمال را ه اصلي و راه آهن زرند – بافق قرار دارد آب و هواي روستا معتدل خشک مي باشد. از مهمترين مرکز مذهبي روستا مي توان از هشت مسجد نام برد که يکي از آنها به نام مسجد دقيانوس کبير شهرت دارد و قبله آن با قبله حقيقي اندکي متفاوت است. همچنين زيارتگاهي به نام پير در روستا وجود دارد که مورد رجوع زوار محلي قرار مي گيرد . روستاي قطرم در يک منطقه دره اي قرار گرفته است و کوه باجگان از شمال ، جنوب و شرق آبادي را در برگرفته است که بخش شرقي آن را کوه آسياب مي گويند و غار انجير بره در جنوب آبادي قرار گرفته است. يک هاون سنگي به طول يک متر و ضخامت 5/1 متر در اين روستا وجود دارد.
آدرس :50 کيلومتري شمال را ه اصلي و راه آهن زرند – بافق
روستاي فيروز آباد
استان : يزد
شهر : اردکان
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 9 کيلومتري جنوب اردکان و کنار جاده يزد- نائين قرار دارد. روستا داراي دو آب انبار قديمي به نام هاي آب انبار ملاحسن با کتيبه اي به تاريخ 940 ه.ق و آب انبار محله بالا است که در سال 951 ه.ق ساخته شده است. مسجد جامع اين روستا نيز قديمي است و طبق نوشته در ورودي آن در سال 866 ه.ق ساخته شده است. روستاي فيروزآباد در يک منطقه دشتي واقع شده و داراي آب وهواي معتدل خشک مي باشد.
آدرس :9 کيلومتري جنوب اردکان و کنار جاده يزد- نائين
روستاي فراشاه
استان : يزد
شهر : تفت
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 8کيلومتري تفت و کنار راه تفت- دهشير قرار دارد . از آثار تاريخي اين آبادي غاري در دامنه کوه و يک چنار کهنسال است که حکايت از قدمت منطقه دارد مهمترين مراکز مذهبي روستا نيز شامل 4 مسجد و دو حسينيه است که در اين بين زيارتگاه قدمگاه از اهميت ويژه اي وبرخوردار است. سنگ خوش نقشي در محراب زيارتگاه وجود دارد که که تاريخ 512 ه.ق را نشان مي دهد. اين بنا به امر «گرشاسب بن علي » از امراي ديلمي در همين تاريخ ساخته شده و در آن تاريخ به نام مسجد مشهد علي اين موسي الرضا شهرت داشته است. افزون بر اين کتيبه ، يادگارهايي با مرکب سياه بر ديوارهاي اين بنا نوشته شده که تاريخ آنها مربوط به سده هاي 6و7 هجري قمري است. روستاي فراشاه در يک ناحيه دره اي قرار گرفته است. کوه انجيرايي در شمال و شيرکوه در جنوب آن قرار دارد و آب و هواي معتدل خشک دارد.
آدرس :8کيلومتري تفت و کنار راه تفت- دهشير
ساير باغ هاي تاريخي
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
از ميان باغهاي استان يزد ميتوان به باغ مشير و كلاه فرنگي در رحمتآباد، باغ مرشد درمحله تل، باغ دكتر اولياء و محموديه در نعيم آباد، سرآسياب، گلكار و اكرمي در مهريز، باغ خان و علي نقي خاندر تفت اشاره كرد
آدرس :يزد
ساير آتشكده ها
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
ساير مكانهاي مذهبي زرتشتي عبارتند از: آتشكده يزد، پيرسبز در اردكان،درب مهر، درب كهن، درب مهرنوش و درب دستوران در يزد، پيرانگاه سروچم، پيرشاه و ورهرام ايزد درخرمشاه، پير مهريزاد در آبشاهي، پير نارستانه نزديك در بيد، پير بانو در روستاي زرجو عقدا، پير نارلي در جنوبيزد،گاهنبارخانه موبدان در كوچه دبستان دينياري
آدرس :يزد
پير هريشت
استان : يزد
شهر : اردکان
نوع بنا : تاريخي
زيارتگاه پير هريشت در پانزده کيلومتري اردکان، بر دامن کوه هايي پست واقع است. دليل اعتقاد زردشتيان به آن غيب شدن کنيز بانوي يزدگرد در اين محل بوده است. در اين جا براي زائران چند دستگاه ساختمان مسکوني و سه آب انبار ساخته شده است و هر سال در روز هجدهم فروردين زردشتيان براي زيارت به اين محل مي آيند و بيتوته مي کنند. بناي زيارتگاه منحصر به يک اتاق و يک پستو است. در قسمتي از سنگ کوه همواره آ تش روشن است. در وسط اتاق مدخل، کلکي وجود دارد که بر آن نيز آتش مي افروزند
آدرس :پانزده کيلومتري اردکان
ساباط ها
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
يكي از ويژگيهاي بارز محلههاي قديمي يزد و اكثر شهرهاي كويري ايران، كوچهها و گذرهايسرپوشيده است كه به آنها «ساباط» گفته ميشود. هدف از طراحي و اجراي ساباطها اين بوده است كه انسان را ازگرما و از تابش تند خورشيد و بادهاي گرم موسمي در امان نگاه دارد. در برخي از كوچههاي بن بست كه ساباطدارند، به منظور افزايش امنيت ساكنان آن در قسمت ورودي، دري محكم موسوم به دربند كار گذاشته ميشدهاست. مثل دربند آقاييها، كوچه دكتر علايي و لَرد باجوردي
آدرس :شهر يزد
زيارتگاه خديجه خاتون (خجه خاتون )
استان : يزد
شهر : ميبد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : دوره سلجوقي (590-429 ه.ق)
اين زيارتگاه در دهکده مهرجرد شهر ميبد قرار دارد. سردر ورودي آن تجديد بنا شده و دوگلدسته نيز بر آن الحاق شده است. محوطه امامزاده نسبتاً بزرگ است و غلام گردشي در سه طرف بقعه تعبيه شده و برسطح دروني سقف در دوره قاجاريه با آب رنگ نقاشي شده است. در اين زيارتگاه، دو تخته سنگ قبرکه اهميت و قدمتي جالب توجه دارند. ديده مي شوند: يکي در پيش اتاق زيارتگاه به ابعاد 32*46 سانتي متر نصب گشته و به خط نسخ بر آن عبارت زير نوشته شده است: «الله اکبر وفات خاتون مرحومه سعيد ستيره صالحه بي بي يادگار خاتون بنت صاحب اعظم خواجه نصيرالدين علي في رمضان سنه احدي و ثلثين و ثمانمائه» سنگ ديگربر ديوار طرف دست چپ همين اتاق به رنگ نخودي و به اندازه 33*33سانتي متر از نوع سنگ هاي قرن ششم اين منطقه نصب شده است که خواندن آن به علت تراش بد و ساييدگي ميسر نيست.
آدرس :دهکده مهرجرد شهر ميبد
زيارتگاه بونوپرس
استان : يزد
شهر : اردکان
نوع بنا : تاريخي
قدمت : باستاني
دهکده زرجوع در دره اي به فاصله بيست و چهار کيلومتر از جنوب شمس آباد عقدا و بر دامن کوههاي «ميل نيزار» و«لاي چغک» واقع شده است.يکي از آثار تاريخي آن زيارتگاهي به نام بانو پرس است. اين زيارتگاه همه ساله از اول تا پنجم تيرماه محل تجمع و زيارت زرتشيان است و به بونوپرس (بانو پارسا، بانو پارس ) و «پيربانو» نيز معروف است. سنگي در سمت چپ ورودي زيارتگاهي نصب است که قدمت بناي زيارت گاه و آباداني آن را به عصر صفوي مي رساند و معلوم مي شود که در آن ايام اين محل مورد نظرو احترام و زيارتگاه زرتشتيان بوده است.به نظر مي رسد اين زيارتگاه هاي پنجگانه ديگر همه از معابد ناهيد باشند.
آدرس :دهکده زرجوع در دره اي به فاصله بيست و چهار کيلومتر از جنوب شمس آباد عقدا
روستاي هفتادر
استان : يزد
شهر : تفت
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 34 کيلومتري شمال غربي ار دکان و کنار جاده اردکان – نائين قرار دارد . در اين روستا دروازه اي آجري و قديمي وجود دارد که بخشي از آن به جا مانده است . اين بنا در شرق آبادي واقع شده و در بين اهالي به دروازه ( بزگله کن ) معروف است . بناي دروازه به قرن نهم ه. ق مربوط است . آثار مذهبي روستا نيز در خور توجه ويژه است . امامزاده سيد محمد که ساختمان با شکوهي دارد و از دوران صفوي است مسجد جامع که از گل و خشت بنا شده و داراي گرمخانه و ايوان تابستاني است و بر سنگ گورهاي آن تاريخ قرن دهم هجري خوانده مي شود . روستاي هفتادر در يک منطقه کويري واقع شده و داراي آب و هواي معتدل خشک مي باشد .
آدرس :در 34 کيلومتري شمال غربي ار دکان و کنار جاده اردکان – نائين
روستاي منشاد
استان : يزد
شهر : تفت
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 47 کيلومتري جنوب تفت و 13 کيلومتري جنوب راه مهريز – تفت قرار دارد . مهم ترين اثر ديدني اين روستا مسجد جامع آن است که از بناهاي شاه يحيي مظفري است و در سال 774 ه. ق ساخته شده است . روستاي منشاد در دره اي سبز و خرم قرار دارد که باغ ها و درختان فراواني آن را دربر گرفته است و در تابستان ها ييلاق و گردشگاه مردم يزد و پيرامون آن است . کوه چنبر در شرق و کوه جرزين در غرب آبادي واقع شده و هر دو کوه از رشته شير کوه هستند . آب و هواي روستا معتدل خشک است .
آدرس :در 47 کيلومتري جنوب تفت و 13 کيلومتري جنوب راه مهريز – تفت
روستاي فهرج
استان : يزد
شهر : بافق
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 3 کيلومتري جنوب شرقي يزد و کنار را ه اصلي يزد – بافق قرار دارد. مهمترين آثار تاريخي روستا شامل يک قلعه باستاني و آب انباري قديمي است. مساجد قديمي و زيارتگاهي به نام شهدا دارد. مسجد جامع فهرج به نظر برخي از کارشناسان معماري و باستان شناسي از لحاظ سبک معماري و طرح شايد کهن ترين مسجدي باشد که در ايران زمين ساخته شده است. روستاي فهرج در يک منطقه کويري قرار دارد که کوه چلته در شمال شرقي آن است. اين روستا به خاطر قرار گرفتن در کوير آب و هواي گرم و خشک دارد
آدرس :3 کيلومتري جنوب شرقي يزد و کنار را ه اصلي يزد – بافق
روستاي مدوار
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 40 کيلومتري جنوب يزد و 10 کيلومتري غرب راه يزد – دهشير قرار دارد. يک گردشگاه قديمي به نام شاه نشين از اهم آثار ديدني و زيارتگاهي به نام قدمگاه از مهمترين آثار مذهبي روستاست. روستاي مدوار در يک منطقه کوهپايه اي قرار گرفته است. کوه مدوار در غرب و کوه سرخ از رشته شير کوه چسبيده به اين آبادي است. آب و هواي روستا معتدل خشک است
آدرس :40 کيلومتري جنوب يزد و 10 کيلومتري غرب راه يزد – دهشير
مسجد جامع فهرج،يزد
استان : يزد
شهر : تفت
نوع بنا : تاريخي
قدمت : صدر اسلام
اين مسجد در 30 كيلومتري شرق يزد واقع شده است.مصالح عمده بناي مسجداز خشت و گل است و تاريخ بناي آن به صدر اسلام بازميگردد. ستونهاي قطور و پوشش تاق آن از نوع بيزگهوارهاي است. فقط مناره گلي آن به دورههاي بعدي مربوطاست. اين مسجد در تاريخ معماري اسلامي ايران از اهميت بالايي برخوردار است و با مسجد تارخانه دامغان قابل مقايسه است . با توجه به حفظ هويت و اصالت آن طي چهارده قرن بدون شک از مواريث کم نظير فرهنگ و تمدن اسلامي است.
آدرس :30 كيلومتري شرق يزد
مسجد جامع عقدا
استان : يزد
شهر : اردکان
نوع بنا : تاريخي
قدمت : آل مظفر 795-723
( تاريخ ميلادي : 1393-1314 )
اين مسجد در 74 کيلومتري نائين قرار دارد که داراي گرمخانه و ايوان تابستاني است. قسمت تابستاني آن در دهه اخير ساخته شده است. بالاي سر محراب بر ديواري گچي ،يک کاشي ستاره اي شکل از نوع کاشي هاي قرن هشتم ، با نقوش گل در وسط و اشعاري در اطراف آن ديده مي شود . بر سر در مدخل اصلي مسجد ، اين بيت به خط کوفي گچبري شده است: غرض نقشي است کز ما باز ماند که هستي رانمي بينم بقايي
آدرس :غقدا-اردکان
مسجد جامع طرزجان
استان : يزد
شهر : تفت
نوع بنا : تاريخي
اين مسجد از لحاظ معماري از ديگر مسجد هاي استان متمايز است و به لحاظ موقعيت کوهستاني آن ، در ساختمانش از تير و ستونهاي چوبين و سقف تخته پوش استفاده شده است
آدرس :
مسجد جامع بهاباد
استان : يزد
شهر : بافق
نوع بنا : تاريخي
بهاباد از شمال و شرق به دشت لوت و رفسنجان ، از جنوب و غرب به بافق و قسمتي از بخش خرانق منتهي مي شود. اين مسجد ، طرحي جالب توجه دارد که سازگار و هماهنگ با توپوگرافي محل در دو طبقه ساخته شده است. اين مسجد در زمان کريم خان زند تعمير شد.
آدرس :شمال و شرق به دشت لوت و رفسنجان ، از جنوب و غرب به بافق
مسجد جامع ابرقو
استان : يزد
شهر : تفت
نوع بنا : تاريخي
قدمت : ايلخانيان (736-654)
( تاريخ ميلادي : 1353-1256 )
اين مسجد که از آثار دوره مغول است و در حد فاصل شهر قديم و جديد قرار دارد . در پايان سلطنت سلطان ابوسعيد ظاهراً مرمت و بازسازي مفصلي در اين مسجد به عمل آمد، از جمله ، محراب بسيار عالي و گچبري شده آن در ايوان شرقي که به تاريخ 738 هجري است تعمير و مرمت شد.
آدرس :حد فاصل شهر قديم و جديد
مسجد اهرستان
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : زيارتي
قدمت : آل مظفر 795-723
( تاريخ ميلادي : 1393-1314 )
اين مسجد که در اهرستان (ارسون) واقع شده و در کتاب هاي تاريخ يزد از آن به عنوان مسجد معين الدين ذکر شده و از آثار قرن هشتم هجري است .اين مسجد داراي گنبدي بلند وصحن و ايواني عاري از هرگونه آرايش و کاشي کاري است. مسجد اهرستان توسط مولانا معين الدين جلال حافظ ، نويسنده « تاريخ معين مظفري » و معلم شاه شجاع ساخته شده و مقبره وي نيز در جنب آن قرار دارد .مسجد فوق در 1081 هجري به همت ميرزا محمد کاظم دادايي تعمير شده است
آدرس :اهرستان (ارسون)
مزرعه شريف
استان : يزد
شهر : مهريز
نوع بنا : تاريخي
اين روستا در 20 کيلومتري جنوب شرقي مهريز و 1 کيلومتري غرب جاده يزد – کرمان قرار دارد. دو قلعه کهن در نزديکي مزرعه و يک قلعه ديگر در داخل ان اهم آثار تاريخي روستا را تشکيل مي دهد. روستاي مزرعه شريف در يک منطقه کويري قرار گرفته و داراي آب و هواي معتدل خشک است.
آدرس :20 کيلومتري جنوب شرقي مهريز و 1 کيلومتري غرب جاده يزد – کرمان
مدرسه ضيائيه
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : حدود 797 سال
اين ساختمان مشهور به زندان اسكندر مي باشد و متعلق به قرن 631 ه. ق. بوده و باني آن شرف الدين علي رضي است. اين مدرسه در محله فهادان و در مجاورت بقعه دوازده امام قرار دارد. در حياط اين مدرسه چاهي با قطر حدود 2 متر وجود دارد که به فضايي سرداب مانند با عمق حدود 5 متر منتهي مي شود. کف سرداب حوضي قديمي وجود دارد که از جمله آثار به جاي مانده از بناي اوليه ساختمان است.
آدرس :محله فهادان و در مجاورت بقعه دوازده امام
مدرسه خان ،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
محمد تقي خان بن ميرزا محمدباقر بافقي که به خان بزرگ شهرت داشت و سرسلسله خاندان مشهوربه «خوانين» يزد بوده است در1129متولد شد. وي پس از به حکومت رسيدن، تأسيسات عمومي و خيريه مهم مانند باغ دولت آباد ، ميدان خان ، قيصريه، مدرسه خان و جنت آباد را احداث کرد. محمد تقي خان، مدرسه خان را خارج از حصار شهر يزد ايجاد کرد، اين بنا مرکب از دو مدرسه بزرگ وکوچک است. مدرسه کوچک را محمد تقي خان و مدرسه بزرگ را که طرف غرب و متصل به اولي است علينقي خان پسر محمد تقي خان بنا کرده اند. اصالت معماري، بناهاي ياد شده به لحاظ تعمير و مرمت هايي که در دهه هاي اخير روي آن ها صورت گرفته است، دستخوش تغييرات شده و از ترکيب آرام و آراستکي قديم خارج شده است. تصوير وقفنامه اين بناها با شماره 6724 در کتابخانه مرکزي دانشگاه تهران موجود است .
آدرس :مرکز شهر يزد
محله هاي قديمي،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
درباره معماري خاص اقليمهاي گرم و خشك جهان، تحقيقات گسترده انجام گرفته و بافت وساخت معماري ويژه منطقه يزد، سهمي قابل ملاحظه از اين تحقيقات را به خود اختصاص داده است. گذشته ازجذابيت و زيبايي خاص اين معماري، تناسب آن با نيازها و شرايط اقليمي - فرهنگي مردم منطقه است. نمونهبارز اين معماري محله فهادان با يوزداران است. در مركز هر محله، معمولاً حمام، بازارچه آب انبار، مسجد،حسينيه، لرد، كارگاههاي كوچك، جوي آب قرار دارد. محلهها همچنين با نوع معيشت مردم هويت پيدا ميكنند.به عنوان مثال، بيشتر مسگرها در محله پشت باغ، بنايان در محله تل و محله خرمشاه و... ساكن بودهاند
آدرس :يزد
مجموعه حمام و بازار خان
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : حدود 216 سال
قدمت حمام خان يا "گرمخانه نور" به سال 1212 ه. ق. برميگردد که در تاريخ 1242 ه. ق. مورد تجديد بنا و تزئينات قرار گرفته است. تزئينات حمام خان بسيار ساده بوده بطوريكه مهمترين تزئين آن نقاشيهاي بخش شاه نشين مي باشد. مساحت حمام 1170 متر مربع و زير بناي آن 900 متر مربع مي باشد. ساخت بازار خان به زمان ناصرالدين شاه قاجار بر ميگردد. ساختار متفاوت موجود در آن حكايت از ساخت تدريجي اين بازار دارد.
آدرس :
فضاي روستاي بهاباد
استان : يزد
شهر : بافق
نوع بنا : تاريخي
بهاباد يکي از بخش هاي شهرستان بافق است که عنوان آن از دو واژه «به » و «آباد» به معني «آبادي بهتر يا بهترين آبادي» تشکيل شده است. بهاباد به خاطر موقعيت ويژه اش بارها به دست جباران تاريخ افتاده يا با قهر طبيعت به کلي نابود شده است. فرقه اسماعيليه در اطراف اين بخش قلعه هاي مستحکمي داشتند؛ زماني که هلاکوخان براي سرکوب آنها به اين منطقه آمد، آنان علاوه بر انهدام قلعه ها، بهاباد را با خاک يکسان کردند که آثار اين خرابي به نام «شهرک» در چند کيلومتري بهاباد فعلي قرار دارد.آثار تاريخي بهاباد عبارتند از:مسجد جامع ، آب انبار حاج مهدي، مقبره ملا عبدالله ، شيخ ضياءالدين و تعدادي قلعه و برج که از اين ميان مسجد جامع بهاباد از شکوه و عظمتي ويژه برخوردار است.
آدرس :از بخش هاي شهرستان بافق
غارهاي طبيعي و تاريخي،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : طبيعي
غارها داراي طبيعت بسيار زيبايي هستند و به همين دليل همواره يكي از مراكز جلب جهانگردان،پژوهشگران و غارنوردان محسوب ميشوند. غارهاي استان يزد عبارتند از: غار چك، غار ابركوه و غار علادرابركوه، غار هامانه در هامانه خرانق، غار اسلاميه فراشاه و غار باد معصوم در اسلاميه، غارنباتي درندوشن، غاراشكفت در عقدا، غار چهارتاقي در يزد، غار ايوب در دهج، غار درهزنجير و دهكفتر در يزد و غار هشتاد در مهريز.
امامزاده شازده فاضل يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : زيارتي
قدمت : تيموريان 911-771
( تاريخ ميلادي : 1506-1370 )
اين بقعه با توجه به گنبد آجري کم خيز وبناي ساده بيروني از نظر معماري فاقد جلوه اي ويژه است. بدنه داخل بقعه با کاشيکاري طرح هندسي؛ مرکب از ستاره هاي شش پر و شش ضلعي ها و حاشيه اي از کاشي معرق زينت شده است. درون بنا قبري قرار دارد و بر آن کتيبه اي ازکاشي معرق دوره تيموري نصب شده است که صاحب مزار را معرفي مي کند. بر اساس نوشته اين کتيبه صاحب مدفن فضل بن امام موسي کاظم (ع) متوفي درسال 202 هجري قمري است. نصب اين کتيبه کاشي متعلق به دوره تيموري از آثار قطب الدين خضر شاه است که مؤلف «جامع مفيدي» نيز به آن اشاره کرده است. زرتشتيان نيز اين مزار را گرامي مي دارند و آن را مدفن يکي از شاهزادگان ساساني مي دانند. به روايتي ديگر اين بقعه مدفن يکي از مضروبين واقعه فهرج در سال 747 ه.ق است.
آدرس :يزد
کاروان سراي علي آباد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : فتحعلي شاه قاجار(1195-1299 ه.ق)
( تاريخ ميلادي : 1921-1796 )
.اين کاروان سرا در آبادي علي آباد بر سر راه يزد کرمان واقع شده است. اين کاروان سراي وسيع و محکم از آجر ساخته شده و باني آن محمد ولي ميرزا پسر فتحعلي شاه است. بناي آن از سمت جاده داراي 14 صفه است و بلندي ديوارهاي آن به پنج متر مي رسد. چهار باغ در چهار گوشه آن قرار دارد. مساحت کاروان سرا در حدود چهار هزار متر مربع است
آدرس :آبادي علي آباد بر سر راه يزد کرمان
يخچالهاي قديمي ميبد
استان : يزد
شهر : ميبد
نوع بنا : تاريخي
يخچالهاي قديمي، نمونههاي بسيار جالب ساخت و سازي هستند كه براي ذخيرهسازي يخ احداث ميشدهاند.يخچالها از چهار بخش عمده يخدان، گنبد، ديوار اصلي و حوضچه تشكيل شدهاند. در ايام زمستان كه آب بهحد كافي وجود داشت، آب به درون حوضچه رها ميشده و شب هنگام، با توجه به برودت هوا يخ ميزدهاست. ديواري بلند در طول استخر قرار داشته است که مانع تابش خورشيد به يخ ها مي شده و شرايطي را به وجود مي آورده تا لايه هاي يخ در شب هاي پياپي اضافه شوند. يخ ها را سپس کارگران مي شکستند و از طريق درگاهي مخصوص، به داخل يخدان که به صورت مخروطي بزرگ در زمين قرار دارد، منتقل مي شدند. گنبد مدور و مرتفع ساخته شده ازگل، يخ ها را طوري از تابش مستقيم خورشيد حفاظت مي کرد که در فصل گرما استفاده از يخ ها را ممکن ميساخت. يخچال هاي قديمي يکي از جالب ترين الگوهاي بهره گيري از انرژي هاي پاک و ارزان هستند و مي توانند بار ديگر به لحاظ جنبه هاي اقتصادي و حفاظت از محيط زيست کاربردهاي جديدي پيدا کنند.
آدرس :ميبد
ميدان وقت و ساعت
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : حدود 736-754هجري قمري(دوره ايلخاني) سال
( تاريخ ميلادي : 1353-1256 )
اين ميدان قديمي، اثري از نيمه اول قرن هشتم هجري است و در حال حاضر اکثريت بناهاي اطراف آن از بين رفته است و تنها مدرسه سيدرکن الدين و يک آب انبار قديمي برجاي مانده است. در اين ميدان يک دستگاه نجومي ورصدي موسوم به اوقات و ساعت (725 هجري قمري ) قرار داشته که در زمان خود از دستگاه هاي مهم علمي بوده و نام ميدان از اين دستگاه گرفته شده است.
آدرس :مرکز شهر يزد
مسجد ملا اسمعيل،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : قاجار(1195-1299)
( تاريخ ميلادي : 1921-1796 )
اين مسجد در جنوب ميدان بازارخان قرار دارد كه به دستور آخوندملااسمعيل عقدايي ازعلما و فقهاي قرن سيزدهم هجري ساخته شده است. ملا اسمعيل در سال 1222 زواياي كرياس طنبيهاي دوطرف گنبد و شبستان را تمام كرد و پس از وفاتش ميرزا سليمان طباطبائي در اتمام آن مسجد اهتمام ورزيد.پهناي دهنه ايوان مسجد 75/15 متر است و شبستان غربي آن 32 ستون دارد. که در زمان احداث مشهور شد. سنگ لوحههاي متعددي با خط نستعليق و نسخ در اطراف سر در وجود دارد. كتيبه دور گنبد به خط عليمحمد كاوه خطاط معاصر به رنگ آبي بر زمينه سفيد از گچ خطاطي شده است. در حال حاضر از اين مسجدبراي برگزاري نماز جمعه استفاده ميشود.
آدرس :در جنوب ميدان بازار خان
ميدان قيام(شاه سابق)،يزد
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : حدود 1195-1299هجري قمري سال
( تاريخ ميلادي : 1921-1796 )
اين ميدان و نام آن يادگاري از زمان حكومت حاج علينقي خان (1214 – 1219)پسرمحمد تقي خان است. در يكي از صفههاي اين ميدان و در مدرسه قديمي كنار آن، قطعه سنگي منقور حاوياشعار ذبيحي شاعر ) متوفي در 1160ه.ق)موجود است
آدرس :مر کز شهر يزد
مسجد شاه و لي
استان : يزد
شهر : تفت
نوع بنا : تاريخي
قدمت : ايلخانيان (736-654)
( تاريخ ميلادي : 1353-1256 )
اين مسجد بزرگ که گرمخانه و قسمت تابستاني دارد، در تفت واقع شده است. آثار جالب توجه و تاريخي آن عبارت اند از: سنگ مرمر محراب به اندازه 64*125 سانتي متر که نقش قنديل و کنده کاري هاي گل و بته و « اقم الصوه ...» در حاشيه اش و لا اله الا الله به خط نسخ خوش در پيشاني آن نقر شده است. در ورودي چوبي مشبک بسيار ظريف که لفظ « محمد » چند بار در حلقه هايي با نهايت استادي بر آن کنده کاري شده و در اطراف اين در ، کتيبه اي از کاشي معرق به خط نسخ نصب است که روي آن نام دوازده امام نوشته شده . بالاي سر محراب ، يک شبکه گچبري بسيار خوب و خوش طرح براي نورگيري قرار دارد و در حاشيه اش تاريخ 1339 ديده مي شود.
آدرس : تفت
مسجد ريگ
استان : يزد
شهر : يزد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : حدود 578 سال
اين مسجد كه كاروانسرايي مخروبه بوده، توسط امير معين الدين اشرف بنا گرديد. منار گلي مزين به كاشي با خطوط و نقوش هندسي، قفسه اي چوبي در بالاي منار، كتيبه خط ثلث بر كاشي معرق در سه طرف سردر، در كنده كاري دو لنگه اي، كاشي هاي شش ضلعي فيروزه اي و آبي با حاشيه هاي سياه و سفيد مرسوم قرن نهم هجري در بدنه محراب و طاق نماي محراب با گچ كاري مقرنس از ويژگي هاي مهم اين مسجد به شمار مي رود.
آدرس :
مسجد جامع فيروزآباد
استان : يزد
شهر : ميبد
نوع بنا : تاريخي
قدمت : قره قويونلونها 727-782
( تاريخ ميلادي : 1468-1380 )
اين مسجد در مرکز فيروزآباد واقع شده است و گنبد آجري خوش طرحي دارد. بالاي سر در بزرگ ورودي کتيبه اي چوبي به خط نسخ وجود دار د . در ستون سمت چپ همين مدخل يک لوحه کاشي به اندازه 25*30 سانتي متر موجود است که منظومه اي است در رثاي قاسم شهيد. در بالاي محراب ايوان تابستاني آن نيز کتيبه اي وجود دارد با کاشي معرق و منفرد از محراب که به خط نسخ است و متضمن آيه اي قرآني است. در زير همين کتيبه ، يک قطعه کاشي کاري معرق قرار دارد که با نقش گل و بوته از قرن نهم هجري کار شده است. دو شمسه از کاشي معرق هم در دو طرف محراب ساخته اند .اين مسجد تعداد کثيري قرآن هاي قديمي و کتاب هاي تفسير و مباحث ديگر ديني دارد که در انباري آن نگهداري مي شود.
آدرس :مرکز فيروزآباد،بخش ميبد
